Yangın Güvenliği ve Doğal Afetler

Yanma ve Yangının Tanımı

Yanma; yanıcı madde, ısı ve oksijenin belirli oranlarda bir araya gelmesiyle oluşan kimyasal bir reaksiyondur. Bu üç unsura "yanma üçgeni" denir ve unsurlardan biri ortadan kaldırıldığında yanma durur. Kontrolden çıkmış, istenmeyen şekilde büyüyen ve devam eden yanma olayına ise yangın denir.

Yanma Çeşitleri

• Yavaş yanma: Isı, ışık, alev ve korlaşma görülmez; yeterli oksijen veya ısı olmadığında ortaya çıkar. Demirin paslanması bu türe örnektir.
• Hızlı yanma: Alev, ısı, ışık ve korlaşma gibi yanmanın tüm belirtileriyle gerçekleşir.
• Parlama–patlama şeklinde yanma: Kolay ateş alan maddelerde (ör. benzin) görülür; patlamada madde bir anda ve büyük bir hacim genişlemesiyle yanar.
• Kendi kendine yanma: Yavaş yanmanın zamanla hızlı yanmaya dönüşmesidir; özellikle bitkisel kökenli yağlı maddelerde (ör. bezir yağına bulaşmış bez) görülür.

Yangının Başlıca Sebepleri

• Korunma önlemlerinin alınmaması (hatalı elektrik tesisatı, bacaların iyi yapılmaması vb.)
• Bilgisizlik ve ihmal-dikkatsizlik
• Kazalar, sıçrama, sabotaj
• Tabiat olayları (deprem, yıldırım, güneş ışığı)

Yangın Türleri

• LPG yangınları: LPG havadan ağırdır, renksiz ve kokusuzdur; güvenlik için koku katılır. Tüpler dik tutulmalı, aşırı doldurulmamalı ve yanıcı maddelerden uzak depolanmalıdır.
• Doğal gaz yangınları: Doğal gaz havadan hafif, renksiz ve kokusuzdur; kaçak şüphesinde derhal ilgili birime (187) haber verilmeli, kıvılcım çıkaracak hareketlerden kaçınılmalıdır.
• Akaryakıt yangınları: Benzinin parlama ısısı 40-41°C'dir; kapalı yerde patlama, açık yerde parlama şeklinde yanma görülür.
• Baca yangınları: Bacadaki kurumun tutuşmasıyla oluşur; önce alttan hava kesilmeye çalışılır, yetmezse üstten su sisi uygulanır.
• Elektrik yangınları: Kullanıcı hatalarından veya hatalı tesisattan (kısa devre) kaynaklanır.
• Orman yangınları: Örtü, tepe ve gövde yangını olmak üzere üçe ayrılır; en önemli sebepleri insan ve yıldırımdır.
• Araç yangınları: Genellikle kısa devreden kaynaklanır; müdahalede önce mümkünse akü kutup başları çıkarılır.
• Bina yangınları: Çöp/kağıt tutuşması, elektrik kontağı, soba ve baca gibi etkenlerle oluşur; bina yapım tarzına göre çökme riski değerlendirilmelidir.

Yangın Söndürücü Maddeler

• Su: Soğutma, kaplama-boğma ve emülsiyon özellikleriyle en çok kullanılan söndürme maddesidir; iletken olduğundan elektrik yangınlarında dikkatli kullanılır.
• Karbondioksit (CO₂): Yanıcı olmayan, boğucu bir gazdır; elektrik ve akaryakıt yangınlarında etkilidir, ancak reaktif metal (sodyum, magnezyum vb.) yangınlarında kullanılmaz.
• Kuru kimyevi toz: Ateşi boğarak, soğutarak ve zincirleme yanma reaksiyonunu keserek söndürür; B ve C sınıfı yangınlarda sodyum bikarbonat, A-B-C sınıfında amonyum fosfat esaslı tozlar kullanılır.
• Köpük (Foam): Yanan yüzeyi kaplayarak hava ile temasını keser; rafineri, akaryakıt depoları ve hangarlarda tercih edilir.

Yangın Sınıfları

• A Sınıfı (katı madde yangınları): Soğutma prensibiyle su, su esaslı ve kuru kimyevi tozlu cihazlarla söndürülür.
• B Sınıfı (sıvı madde yangınları): Boğma prensibiyle kum, toprak, köpük veya kuru kimyevi tozla söndürülür.
• C Sınıfı (gaz madde yangınları): Önce gaz kaynağı kapatılır, ardından uygun yöntemle söndürülür.
• D Sınıfı (hafif metal yangınları): Yanan metale özel kimyasal söndürme maddesi kullanılır; su kesinlikle kullanılmaz.

Yangın Söndürme İlkeleri

• Soğutarak söndürme: Isıyı azaltmak (su ile soğutma, yanıcı maddeyi dağıtma).
• Havayı kesme (boğma): Oksijeni azaltmak veya kesmek (örtme, boğma).
• Yanıcı maddeyi ortadan kaldırma: Yanıcı maddeyi ısı kaynağından ayırmak.

Yangın Söndürme Cihazının Kullanımı

1. Cihazı yerinden alın.
2. Rüzgârı arkanıza alarak yangına yaklaşın.
3. Hortumu ateşe yöneltin ve basınç tüpünün vanasını açın.
4. Tetiğe basarak tozu ateşin başlangıç noktasına, sağa-sola hareket ettirerek tutun.
5. Yangın söndükten sonra cihazdaki tozu sonuna kadar sıkın.

Kuru kimyevi tozlu söndürme cihazlarının aylık, altı aylık, yıllık ve beş yıllık periyodik kontrolleri yapılmalıdır.

Yangını Önleyici Tedbirler

• İnşai bakımdan: Uygun yapı malzemesi, yangın bölme duvarları, yangın merdivenleri ve baca tasarımı.
• Tesisat bakımından: Yangın ihbar ve söndürme tesislerinin kurulu ve bakımlı olması.
• Kullanma bakımından: Cihaz ve tesisatların talimatlara uygun kullanılması.
• Diğer tedbirler: Yasal düzenlemelere uyum, düzenli eğitim ve denetimler.

Doğal Afetlerin Tanımı

İnsanlar için fiziksel, ekonomik ve sosyal kayıplara yol açan, normal yaşamı ve insan faaliyetlerini durdurarak veya kesintiye uğratarak toplulukları etkileyen doğal, teknolojik ve insan kökenli olaylara afet denir.

Afet Çeşitleri

• Doğal afetler: Deprem, tsunami, sel, fırtına, volkanik patlamalar, kuraklık, çığ düşmesi.
• İnsan kökenli afetler: Teknolojik kazalar, terör, savaş, yangın, toprak kayması.

Afetler genellikle alt yapıyı bozar, şok etkisi yaratır, ölüm ve sakatlığa yol açabilir, bulaşıcı hastalık riskini artırır ve bölgenin ekonomik yapısını olumsuz etkiler.

Deprem

Yer kabuğunu oluşturan kayaçlardaki doğal etkenler sonucunda başlayan ani ve kısa süreli titreşimlere, bir başka deyişle yer içindeki bir noktada meydana gelen kırılmanın doğurduğu sismik dalgaların yer yüzeyine ulaşarak sarsmasına deprem denir.